O’PKA ARTERIAL GIPERTENZIYASIDA ENDOTELIALDAN MEZENXIMALGA O’TISHI - Xodjamova Gulbahor; Siddiqkabirov Sodiqjon (ZAMONAVIY TA’LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR, 2026)
Annotatsiya Endotelial-mezenximal o’tish (EndMT) - bu faollashtirilgan endotelial hujayralarni keng transkripsiyaviy qayta dasturlashni o’z ichiga olgan jarayon bo’lib, bu mezenximal hujayra fenotiplari va funktsional javoblarga o’tishga olib keladi. Dastlab embrional rivojlanish kontekstida kuzatilgan EndMT so’nggi bir necha o’n yilliklarda kattalar organizmida turli xil patologiyalarga hissa qo’shadigan jarayon sifatida tobora ko’proq tan olinmoqda. Yurak-qon tomir biologiyasi doirasida EndMT ateroskleroz, yurak klapanlari kasalligi, yurak fibrozi va miokard infarkti kabi turli kasalliklarda rol o’ynaydi. EndMT shuningdek, o’pka gipertenziyasi (PH) va o’pka arterial gipertenziyasi (PAH) rivojlanishi va rivojlanishida ham asta-sekin ishtirok etmoqda. Ushbu sharh PH va PAHdagi EndMT haqidagi mavjud bilimlarni qamrab oladi va asosiy kashfiyotlarga keng qamrovli umumiy nuqtai nazar beradi. Qamrab olingan mavzular EndMTni PAH rivojlanishi bilan bog’liq omillar, jumladan, gipoksiya reaksiyalari, yallig’lanish, suyak-morfogenetik oqsil retseptorlari 2 (BMPR2) ning disregulyatsiyasi va redoks signalizatsiyasi bilan bog’laydigan dalillarni o’z ichiga oladi. Ushbu sharh ushbu kashfiyotlarni PH va PAHda EndMTni boshqaradigan asosiy mexanizmlarni aniqlash uchun potentsial tushunchalarga birlashtiradi va kasalliklarni boshqarishda EndMTga asoslangan terapevtik strategiyalar uchun kelajakdagi yo’nalishlarni muhokama qiladi.