YO‘L-TRANSPORT HODISALARI: SABABLARI, OQIBATLARI VA OLDINI OLISHNING ZAMONAVIY YONDASHUVLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: yo‘l-transport hodisasi, yo‘l harakati xavfsizligi, haydovchi madaniyati, piyoda xavfsizligi, transport infratuzilmasi, huquqiy madaniyat, profilaktika, O‘zbekiston.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada yo‘l-transport hodisalari ijtimoiy, huquqiy, iqtisodiy va sog‘liqni saqlash bilan bog‘liq dolzarb muammo sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotda yo‘l-transport hodisalarining yuzaga kelish sabablari, ularning inson hayoti, jamiyat barqarorligi, davlat iqtisodiyoti va transport tizimi xavfsizligiga ta’siri o‘rganildi. Maqolada xalqaro tashkilotlar, xususan, Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlari, O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Jamoat xavfsizligi departamenti Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati statistikasi, Lex.uz huquqiy hujjatlari hamda o‘zbek olimlari tomonidan yaratilgan yo‘l harakati xavfsizligiga oid o‘quv qo‘llanmalar asos qilib olindi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, yo‘l-transport hodisalari ko‘pincha inson omili, yo‘l infratuzilmasidagi kamchiliklar, transport vositalarining texnik holati, tezlik rejimiga rioya qilmaslik, piyoda va haydovchilarning huquqiy madaniyati yetarli emasligi hamda profilaktika ishlarining tizimliligi bilan bevosita bog‘liq. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash faqat jarima va nazorat choralari bilan emas, balki ta’lim, muhandislik yechimlari, raqamli nazorat, tez tibbiy yordam, jamoatchilik ishtiroki va xavfsiz harakat madaniyatini shakllantirish orqali samarali amalga oshirilishi mumkin.
References
1. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. Global status report on road safety 2023. 2023.
2. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. Decade of Action for Road Safety 2021–2030. 2021–2030.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 12-apreldagi 172-son qarori. Yo‘l harakati qoidalarini tasdiqlash to‘g‘risida.
4. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2011-yil 15-noyabrdagi 303-son qarori. Yo‘l-transport hodisalarini hisobga olish tizimini takomillashtirish to‘g‘risida.
5. O‘zbekiston Respublikasi IIV Jamoat xavfsizligi departamenti Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati. Yurtimizda 2025-yilda sodir bo‘lgan yo‘l-transport hodisalari natijasida 2 188 nafar inson vafot etdi. 2026.
6. Qulmuhamedov J.R. Yo‘l harakati qoidalari va xavfsizligi. O‘quv qo‘llanma. Namangan, 2016.
7. Soliyev R.X., Xolmirzayev J.Z., Nasriddinov A.Sh. Yo‘l harakati qoidalari va harakat xavfsizligi asoslari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: “Navro‘z” nashriyoti, 2020.
8. Yunusov A.G., Xoliqov B.A., Soataliyev R.R. Yo‘l qoplamasi transport–ekspluatatsion ko‘rsatkichlarini baholashning zamonaviy usullari. O‘quv qo‘llanma. Toshkent: “Transport” nashriyoti, 2021.
9. Sodiqov I.S., Axmedov Sh.B., Yunusov A.G. Shahar yo‘l-transport tarmoqlarini rejalashtirish. Darslik. Toshkent: “Adast poligraf” nashriyoti, 2022.
10. Asian Transport Observatory. Uzbekistan Road Safety Profile 2025. 2025.
