HAYVONOT DUNYOSIDAN OLINGAN OZUQALARNING CHORVACHILIK RATSIONIDAGI O‘RNI, OZIQLANTIRISH SAMARADORLIGI VA XAVFSIZLIK TALABLARI
Keywords:
Kalit so‘zlar: hayvonot ozuqalari, baliq uni, go‘sht-suyak uni, qon uni, oqsil, ratsion, chorvachilik, parrandachilik, yem xavfsizligi, oziq-ovqat xavfsizligi.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada hayvonot dunyosidan olinadigan ozuqalarning chorvachilik va parrandachilik ratsionidagi o‘rni, ularning oziqaviy qiymati, ishlab chiqarishdagi ahamiyati hamda xavfsizlik mezonlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Hayvonot olamidan olinadigan ozuqalar tarkibiga baliq uni, go‘sht-suyak uni, qon uni, parranda chiqindilari uni, sut va sut qoldiqlari, baliq yog‘i, hayvon yog‘lari, suyak uni va boshqa qayta ishlangan oqsil-mineral komponentlar kiradi. O‘zbek o‘quv-ilmiy adabiyotlarida ham bu turdagi ozuqalar sut, sut qoldiqlari, baliq, go‘sht sanoati qoldiqlari va achitqilar bilan bog‘liq holda izohlanadi. Maqolada mazkur ozuqalarning yuqori hazmlanuvchan oqsil, muhim aminokislotalar, kalsiy, fosfor, B guruhi vitaminlari, xususan B12 vitamini hamda ayrim hollarda omega-3 yog‘ kislotalari manbai sifatidagi afzalliklari yoritiladi. Shu bilan birga, hayvonot manbali ozuqalardan foydalanishda sanitariya-gigiyena talablari, saqlash sharoiti, issiqlik bilan ishlov berish, mikrobiologik xavfsizlik, BSE, salmonella va boshqa xavf omillarini nazorat qilish zarurligi asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, hayvonot dunyosidan olingan ozuqalar ratsionga ilmiy me’yorlar asosida kiritilganda mahsuldorlikni oshirish, yemdan foydalanish samaradorligini yaxshilash va mahalliy xomashyo resurslarini qayta ishlash imkoniyatini kengaytiradi. Biroq ularni nazoratsiz qo‘llash hayvon salomatligi, mahsulot sifati va oziq-ovqat xavfsizligiga xavf tug‘dirishi mumkin.
References
1. FAO va IFIF. Good Practices for the Feed Industry: Implementing the Codex Alimentarius Code of Practice on Good Animal Feeding. FAO Animal Production and Health Manual No. 9. Rome, 2010.
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PF-36-son Farmoni. Respublikada oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashning qo‘shimcha chora-tadbirlari to‘g‘risida. 16.02.2024.
3. O‘zbekiston Respublikasi Milliy statistika qo‘mitasi. O‘zbekiston Respublikasida qishloq, o‘rmon va baliqchilik xo‘jaligi bo‘yicha 2025-yil yanvar–dekabr press-relizi.
4. Feedipedia. Meat and bone meal. INRAE, CIRAD, AFZ va FAO hamkorligidagi yem resurslari ensiklopediyasi.
5. Feedipedia. Fish meal. INRAE, CIRAD, AFZ va FAO hamkorligidagi yem resurslari ensiklopediyasi.
6. Feedipedia. Blood meal. INRAE, CIRAD, AFZ va FAO hamkorligidagi yem resurslari ensiklopediyasi.
7. Feedipedia. Poultry by-product meal. INRAE, CIRAD, AFZ va FAO hamkorligidagi yem resurslari ensiklopediyasi.
8. BIMM elektron kutubxonasi. Qishloq xo‘jalik hayvonlarini oziqlantirishda innovatsion yondashuvlar o‘quv-uslubiy materiallari.
