YURAK VA QON AYLANISH ORGANLARINING TUZILISHI, FIZIOLOGIK VAZIFALARI HAMDA SALOMATLIKNI SAQLASHDAGI AHAMIYATI
Keywords:
Kalit so‘zlar: yurak, qon aylanish, arteriya, vena, kapillar, miokard, qon bosimi, gomeostaz, yurak-qon tomir kasalliklari, profilaktika.Abstract
Annotatsiya: Mazkur maqolada yurak va qon aylanish organlarining anatomik tuzilishi, fiziologik vazifalari, organizm hayot faoliyatidagi o‘rni hamda yurak-qon tomir tizimi salomatligini saqlash masalalari ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Yurak, arteriyalar, venalar, kapillarlar va limfa tomirlari qon aylanish tizimining asosiy tarkibiy qismlari bo‘lib, ular organizm to‘qimalariga kislorod va oziq moddalarni yetkazish, karbonat angidrid va almashinuv mahsulotlarini chiqarish, tana haroratini boshqarish, immun javob hamda gomeostazni ta’minlashda ishtirok etadi. O‘zbek tilidagi “Odam va uning salomatligi” darsligida qon aylanish sistemasi organlariga yurak, arteriya, kapillarlar, vena va limfa tomirlari kirishi, yurak hamda tomirlar qonning organizmda to‘xtovsiz harakatlanishini ta’minlashi qayd etilgan. Tadqiqotda yurak-qon tomir tizimiga oid o‘zbek o‘quv adabiyotlari, xalqaro sog‘liqni saqlash tashkilotlari ma’lumotlari va O‘zbekiston Respublikasida kardiologik xizmatni takomillashtirishga qaratilgan normativ hujjatlar tahlil qilindi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, yurak-qon tomir tizimi organizmning eng muhim integrativ tizimlaridan biri bo‘lib, uning funksional holati nafas olish, moddalar almashinuvi, asab-endokrin boshqaruv, jismoniy faollik va turmush tarzi bilan chambarchas bog‘liq. Shu sababli yurak va qon aylanish organlarini o‘rganish nafaqat biologiya va tibbiyot uchun, balki sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, kasalliklarning oldini olish va aholi salomatligini mustahkamlash uchun ham muhim ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Aminov B., Tilavov T. Odam va uning salomatligi. 8-sinf darsligi. Toshkent, 2014.
2. Bahodirov F. Odam anatomiyasi. Oliy va o‘rta maxsus ta’lim muassasalari uchun o‘quv adabiyoti.
3. Nuritdinov E. Odam fiziologiyasi. Biologiya yo‘nalishi uchun o‘quv adabiyoti.
4. Alyaviya O. va boshqalar. Normal fiziologiya. Tibbiyot oliy ta’lim muassasalari uchun darslik.
5. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti. Cardiovascular diseases (CVDs). 2025-yilgi ma’lumotnoma.
6. WHO Regional Office for Europe. Health Systems in Action: Uzbekistan. 2025.
7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-103-son qarori. Yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olish va davolash sifatini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 26.01.2022.
8. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-20-son qarori. O‘tkir yurak-qon tomir va serebrovaskulyar kasalliklarning oldini olish chora-tadbirlarini takomillashtirish to‘g‘risida. 20.01.2026.
9. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, Salomatlik va strategik rivojlanish instituti. Yurak-qon tomir kasalliklarini oldini olishda va davolashda ovqatlanish.
10. O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, Salomatlik va strategik rivojlanish instituti. Arterial gipertenziyada sog‘lom ovqatlanish.
