GLOBALLASHUV SHAROITIDA SHAXSNING DESTRUKTIV AXBOROTDAN PSIXOLOGIK HIMOYASI: TA’MINLOVCHI OMILLAR VA BARQARORLIK MEXANIZMLARI

Abstract

Maqolada globallashuv va raqamli kommunikatsiyalar kengayishi sharoitida shaxsning destruktiv axborotdan xavfsizligini psixologik ta’minlash omillari tizimli tahlil qilinadi. Tadqiqotda destruktiv axborotning asosiy ko‘rinishlari (dezinformatsiya, manipulyatsiya, nafrat nutqi, radikallashuv kontenti, kiberbulling, “deepfake”, koordinatsiyalashgan psixologik ta’sir kampaniyalari) hamda ularning shaxs ongiga kognitiv va emotsional ta’sir mexanizmlari yoritiladi. Psixologik xavfsizlikni ta’minlovchi omillar uch darajada guruhlanadi: (1) individual-resurs omillari (tanqidiy tafakkur, kognitiv mustaqillik, emotsional barqarorlik, stressga chidamlilik, media savodxonlik, axboriy-gigiyena); (2) ijtimoiy-institutsional omillar (oila va ta’lim muassasalari roli, jamoa qo‘llovi, psixologik xizmatlar, faktcheking institutlari, krizis-kommunikatsiya); (3) texnologik-huquqiy omillar (platforma moderatsiyasi, algoritmik shaffoflik, maxfiylik va ma’lumotlar himoyasi, kiberxavfsizlik, javobgarlik va shikoyat mexanizmlari). Yakunda destruktiv axborot risklarini pasaytirishga qaratilgan kompleks “prevention–resilience–response” modeli asosида amaliy tavsiyalar beriladi.